Postępowanie upominawcze to jeden z najczęściej wykorzystywanych trybów dochodzenia należności przed sądem. W praktyce pozwala ono uzyskać nakaz zapłaty bez przeprowadzania rozprawy – wyłącznie na podstawie pozwu oraz załączonych dokumentów.

Dzięki temu wierzyciel może szybko uzyskać orzeczenie, które zobowiązuje dłużnika do zapłaty. Jeżeli pozwany nie wniesie sprzeciwu, nakaz zapłaty staje się prawomocny i stanowi podstawę egzekucji komorniczej.

W niniejszym artykule wyjaśniamy:

• czym jest postępowanie upominawcze,
• kiedy sąd wydaje nakaz zapłaty,
• kiedy nakaz zapłaty nie może zostać wydany,
• jak pozwany może bronić się przed nakazem zapłaty.

Czym jest postępowanie upominawcze?

Postępowanie upominawcze jest odrębnym trybem postępowania cywilnego, którego celem jest szybkie rozpoznanie spraw o zapłatę.

Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, sąd wydaje nakaz zapłaty, jeżeli powód dochodzi:

• roszczenia pieniężnego, lub
• świadczenia rzeczy oznaczonych co do gatunku.

Postępowanie to ma charakter uproszczony i przyspieszony. W praktyce oznacza to, że:

• sprawa rozpoznawana jest na posiedzeniu niejawnym,
• sąd nie przeprowadza rozprawy,
• pozwany nie bierze udziału przed wydaniem nakazu zapłaty.

Nakaz zapłaty wydawany jest więc na podstawie twierdzeń powoda oraz dokumentów załączonych do pozwu.

Kiedy sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym?

Podstawą wydania nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym jest spełnienie przesłanek określonych w art. 480¹ k.p.c.

W praktyce sąd wydaje nakaz zapłaty, jeżeli:

• powód dochodzi roszczenia pieniężnego,
• roszczenie wynika z przedstawionych okoliczności faktycznych,
• nie występują przeszkody uniemożliwiające wydanie nakazu zapłaty.

Co ważne, powód nie musi składać odrębnego wniosku, ponieważ jeżeli sprawa spełnia warunki postępowania upominawczego, sąd stosuje ten tryb z urzędu.

Jednocześnie warto pamiętać, że w części spraw możliwe jest wydanie nakazu zapłaty w innym trybie – czyli w postępowaniu nakazowym, które bywa korzystniejsze dla wierzyciela (np. niższa opłata i tytuł zabezpieczenia).

Szczegółowo wyjaśniamy to w artykule „postępowanie nakazowe – kiedy sąd wydaje nakaz zapłaty”

Kiedy sąd nie wyda nakazu zapłaty?

Nie w każdej sprawie możliwe jest wydanie nakazu zapłaty. Zgodnie z art. 499 k.p.c. sąd nie wyda nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, jeżeli:

1. Roszczenie jest oczywiście bezzasadne

Oczywista bezzasadność zachodzi wtedy, gdy już z treści pozwu wynika, że powodowi nie przysługuje dochodzone roszczenie.

Może to mieć miejsce przykładowo, gdy:

• powód nie ma legitymacji do dochodzenia roszczenia,
• roszczenie już wygasło,
• z przedstawionych faktów wynika brak podstaw prawnych do żądania zapłaty.

W takich sytuacjach sąd nie może wydać nakazu zapłaty i sprawa powinna zostać rozpoznana w zwykłym trybie.

---

2. Twierdzenia powoda budzą wątpliwości

Nakaz zapłaty nie zostanie wydany także wtedy, gdy twierdzenia przedstawione w pozwie budzą poważne wątpliwości.

Może to dotyczyć sytuacji, gdy:

• twierdzenia powoda są sprzeczne,
• są nieprawdopodobne w świetle doświadczenia życiowego,
• pozostają w sprzeczności z załączonymi dokumentami.

W takich przypadkach sąd uznaje, że sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego.

---

3. Zaspokojenie roszczenia zależy od świadczenia wzajemnego

Nakaz zapłaty nie może zostać wydany także wtedy, gdy zapłata dochodzonej kwoty zależy od wcześniejszego wykonania świadczenia przez powoda.

Przykładowo:

• sprzedawca żąda zapłaty ceny,
• ale z pozwu wynika, że nie wydał jeszcze towaru kupującemu.

W takiej sytuacji obowiązuje zasada jednoczesności świadczeń, a więc sąd nie wyda nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym.

Jak przebiega postępowanie upominawcze?

1. Złożenie pozwu

Wierzyciel składa pozew o zapłatę do właściwego sądu.

Pozew powinien spełniać wszystkie wymagania przewidziane dla pozwu w postępowaniu cywilnym,
w szczególności zawierać:

• oznaczenie stron,
• dokładne żądanie,
• uzasadnienie,
• dowody potwierdzające roszczenie.

2. Wydanie nakazu zapłaty

Jeżeli sąd uzna, że spełnione są przesłanki, wydaje nakaz zapłaty.

W nakazie zapłaty sąd zobowiązuje pozwanego, aby:

• zapłacił dochodzoną kwotę wraz z kosztami procesu, albo
• wniósł sprzeciw od nakazu zapłaty.

3. Doręczenie nakazu zapłaty

Nakaz zapłaty doręczany jest pozwanemu wraz z:

• odpisem pozwu,
• załącznikami do pozwu,
• pouczeniem o sposobie wniesienia sprzeciwu.

Sprzeciw od nakazu zapłaty

Pozwany może bronić się przed nakazem zapłaty poprzez wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty.

Sprzeciw wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty.

Termin na wniesienie sprzeciwu

Termin na wniesienie sprzeciwu wynosi:

• 14 dni – jeżeli doręczenie nastąpiło w Polsce,
• 1 miesiąc – gdy doręczenie nastąpiło w państwie Unii Europejskiej,
• 3 miesiące – gdy doręczenie nastąpiło poza UE.

Sprzeciw nie podlega opłacie sądowej.

Co się dzieje po wniesieniu sprzeciwu?

Jeżeli pozwany skutecznie wniesie sprzeciw:

• nakaz zapłaty traci moc,
• sprawa trafia do zwykłego postępowania cywilnego.

Wówczas sąd przeprowadza rozprawę i ocenia wszystkie dowody przedstawione przez strony.

Jeżeli natomiast pozwany nie wniesie sprzeciwu, nakaz zapłaty staje się prawomocny i może stanowić podstawę prowadzenia egzekucji komorniczej.

Postępowanie upominawcze jako skuteczny sposób dochodzenia należności

Jest jednym z najczęściej stosowanych trybów dochodzenia należności przed sądem. W wielu sprawach pozwala ono uzyskać nakaz zapłaty bez konieczności prowadzenia długotrwałego postępowania dowodowego.

Postępowanie to wykorzystywane jest szczególnie w sprawach dotyczących:

• niezapłaconych faktur,
• należności wynikających z umów,
• roszczeń pomiędzy przedsiębiorcami,
• dochodzenia należności od dłużników.

W wielu przypadkach już samo skierowanie sprawy do sądu oraz uzyskanie nakazu zapłaty powoduje, że dłużnik decyduje się na dobrowolną spłatę zobowiązania.

W praktyce przed skierowaniem sprawy do sądu wierzyciel zazwyczaj wysyła do dłużnika wezwanie do zapłaty, wyznaczając dodatkowy termin na dobrowolne uregulowanie należności. Często już na tym etapie dochodzi do zapłaty bez konieczności wszczynania postępowania sądowego. Więcej na ten temat można przeczytać w artykule „wezwanie do zapłaty – czym jest i jak je prawidłowo sporządzić”.

Pomoc prawna w dochodzeniu należności

Jeżeli masz wątpliwości, czy Twoja sprawa kwalifikuje się do postępowania upominawczego – warto to przeanalizować przed złożeniem pozwu.

Profesjonalne przygotowanie sprawy często pozwala na szybkie uzyskanie nakazu zapłaty i skuteczne dochodzenie należności.